Specijal
LJUDSKO PRAVO MLADIH NA ZAPOŠLJAVANJE
Pravo na rad predstavlja jedno od osnovnih ljudskih prava, priznato i garantovano brojnim međunarodnim dokumentima, uključujući Univerzalnu deklaraciju o ljudskim pravima (član 23) i Međunarodni pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima (član 6). U okviru tog prava, posebno mesto zauzima pravo mladih na pristup zapošljavanju.
Mladi, kao demografska grupa koja se nalazi na prelazu između obrazovanja i radnog angažovanja, suočavaju se s brojnim izazovima u ostvarivanju ovog prava. Visoka stopa nezaposlenosti mladih, niska sigurnost radnog mesta, neadekvatni uslovi rada, kao i diskriminacija zasnovana na godinama, polu ili etničkoj pripadnosti, predstavljaju prepreke koje zahtevaju sistemske odgovore.
Pravo mladih na zapošljavanje ne podrazumeva samo formalnu mogućnost da se konkuriše za posao, već i stvaranje uslova koji omogućavaju jednak pristup tržištu rada. To uključuje kvalitetno obrazovanje, dostupnost obuka i praksi, karijerno savetovanje, kao i aktivne mere zapošljavanja koje prepoznaju specifične potrebe mladih.
Posebnu pažnju zaslužuje pitanje pristupa dostojanstvenom radu. Mladi radnici često bivaju angažovani na nesigurnim, privremenim ili neregistrovanim poslovima, bez pristupa socijalnoj zaštiti i radnim pravima. To direktno ugrožava ne samo njihovu ekonomsku nezavisnost, već i njihovo zdravlje, dostojanstvo i dugoročne životne perspektive.
Uloga države je ključna u obezbeđivanju uslova za ostvarivanje ovog prava. To podrazumeva izradu i primenu politika koje promovišu zapošljavanje mladih, eliminišu prepreke i podstiču poslodavce da investiraju u radnu snagu mladih. Istovremeno, važno je osnaživati mlade da poznaju svoja prava i aktivno učestvuju u procesima donošenja odluka koje ih se tiču.
Pravo na zapošljavanje nije privilegija – ono je temelj za punu društvenu uključenost, ekonomsku stabilnost i lični razvoj. Bez mogućnosti za rad, mladi ostaju na marginama društva, a celokupno društvo gubi potencijal koji bi mogao doprineti njegovom razvoju.
E DREJTA E TË RINJVE PËR PUNËSIM
E drejta për punë përbën një nga të drejtat themelore të njeriut, e njohur dhe e garantuar nga një sërë dokumentesh ndërkombëtare, përfshirë Deklaratën Universale për të Drejtat e Njeriut (neni 23) dhe Paktin Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore (neni 6). Brenda kësaj të drejte, një vend të veçantë zë e drejta e të rinjve për qasje në tregun e punës.
Të rinjtë, si një grup demografik që ndodhet në kalimin nga arsimi në angazhimin profesional, përballen me sfida të shumta në realizimin e kësaj të drejte. Shkalla e lartë e papunësisë te të rinjtë, mungesa e sigurisë në punë, kushtet e papërshtatshme të punës, si dhe diskriminimi mbi baza moshe, gjinie apo përkatësie etnike, janë pengesa që kërkojnë përgjigje sistematike.
E drejta e të rinjve për punësim nuk nënkupton vetëm mundësinë formale për të aplikuar për punë, por edhe krijimin e kushteve reale që mundësojnë qasje të barabartë në tregun e punës. Kjo përfshin arsim cilësor, trajnime dhe praktika të qasshme, këshillim profesional, si dhe masa aktive të punësimit që marrin parasysh nevojat specifike të të rinjve.
Vëmendje të veçantë meriton edhe çështja e qasjes në punë dinjitoze. Të rinjtë shpesh punësohen në pozita të pasigurta, të përkohshme ose joformale, pa qasje në mbrojtje sociale dhe të drejta të punës. Kjo rrezikon drejtpërdrejt jo vetëm pavarësinë e tyre ekonomike, por edhe shëndetin, dinjitetin dhe perspektivën e tyre afatgjatë.
Roli i shtetit është kyç në sigurimin e kushteve për realizimin e kësaj të drejte. Kjo nënkupton hartimin dhe zbatimin e politikave që promovojnë punësimin e të rinjve, eliminojnë barrierat dhe inkurajojnë punëdhënësit të investojnë në fuqinë punëtore të re. Njëkohësisht, është e rëndësishme që të rinjtë të fuqizohen për të njohur të drejtat e tyre dhe për të marrë pjesë aktive në proceset vendimmarrëse që i prekin.
E drejta për punë nuk është privilegj – ajo është bazë për përfshirje të plotë shoqërore, stabilitet ekonomik dhe zhvillim personal. Pa mundësi për punë, të rinjtë mbeten në margjinat e shoqërisë, ndërsa vetë shoqëria humbet potencialin që do të mund t’i kontribuonte zhvillimit të saj.
ŠTA DANAS MUČI MLADE NA JUGU SRBIJE?
Mentalno zdravlje
• 7 od 10 mladih oseća stres i anksioznost
• Mnogi nemaju kome da se obrate (nema psihologa u školi)
• Strah od osuđivanja ako zatraže pomoć
Pritisak u školi
• Ocene su važnije od znanja
• Malo prostora za kreativnost i lične talente
• Sve se svodi na broj bodova i prijemni
Društvene mreže i poređenja
• Idealna tela, savršeni životi, filteri
• Pritisak da se bude „u trendu“
• Strah da se ne ispadne „dosadan“ ili „nevidljiv“
Finansijski problemi i strah od budućnosti
• Mnogi žele da rade – ali poslova nema dovoljno
• Studije su skupe, stipendije ograničene
• Pitanje: „Hoću li morati da odem iz zemlje?“
Nedostatak glasa u društvu
• Malo nas se pita za bilo šta
• Mladi se retko vide kao ozbiljan deo zajednice
• Na izborima se svi „sete“ mladih – ali posle zaborave
ŠTA BI POMOGLO?
Više psihološke podrške Praktične i kreativne radionice u školi Prilike za volontiranje i praksu Otvoren razgovor sa donosiocima odluka Pravo da budemo drugačiji – i da to bude u redu
ŠTA SU LJUDSKA PRAVA
U bukvalnom smislu, ljudska prava su prava koja čovek poseduje samim tim Ušto je ljudsko biće. Njih ne propisuju ni država ni zakon. Pravo na život ne mogu vam dati nikakav dekret ili zakon, već samo priroda. Zato se za ova prava može reći da su prirodna prava. Budući da se zasnivaju na tome što je neko čovek – ljudska prava su univerzalna, jednaka za sve ljude i neotuđiva.
Ova prava su prava svakog čoveka i ona su zagarantovana brojnim dokumentima, od Opšte deklaracije o pravima čoveka, do Konvencije Saveta Evrope ljudskim pravima.
Ovi dokumenti postoje da bi zaštitili čovekov život i slobodu, da dozvole da otvoreno iznese svoje mišljenje bez straha od posledica.
Da bi društvo u kojem živimo bilo pravedno i pošteno važno je da svako zna koja su
njegova prava, kao i to da su njegova prava zaštićena.
Glavni cilj ljudskih prava je da zaštiti slabe i ranjive ljude koji ne mogu sebe da zaštite.
Ne smemo da zaboravimo da su ljudska prava prava svih žena i muškaraca i da, živeći kao deo ljudske zajednice, znamo da naša prava podrazumevaju i prava drugih ljudi, da naša sloboda prestaje onde gde počinje sloboda drugih ljudi.
MEHANIZMI ZAŠTITE EVROPSKE KONVENCIJE O LJUDSKIM PRAVIMA
Da bi se obezbedilo poštovanje Konvencije o ljudskim pravima obrazovani su Evropska komisi-ja za ljudska prava i Evropski sud za ljudska prava.
Evropska komisija za ljudska prava održava zatvorene sednice radi ispitivanja žalbi uloženih protiv država optuženih za nepoštovanje prava i sloboda ustanovljenih Evropskom konvencijom o ljudskim pravima. Žalbu protiv države mogu podneti pojedinac, grupa ljudi ili druga država. Da bi Komisija prihvatila podnetu žalbu osoba koja je podnosi mora da dokaže da je iscrpla sva raspoloživa pravna sredstva u svojoj zemlji. Ako se žalba prihvati, Komisija pokušava da prijateljski reši problem. U slučaju neuspeha, iznosi nepristrasan i objektivan sud o slučaju.
Evropski sud za ljudska prava (ustanovljen 1959. godine) sastoji se od sudija čiji je broj jednak broju država članica Saveta Evrope. Sud ispituje slučajeve koje mu podnosi Evropska komisija za ljudska prava, poziva na javno saslušanje advokate obe strane i delegata komisije. Po okončanju saslušanja sudije tajno većaju i donose presudu većinom glasova.
U mehanizmu zaštite ljudskih prava postoji telo Saveta Evrope Komitet ministara koje cine ministri spoljnih poslova država članica ili njihovi zamenici. Komitet ministara odlučuje i o slučajevima koji nisu podneti sudu, a takođe odgovara i za nadzor nad izvršenjem presuda Evropskog suda za ljudska prava.
OPŠTA DEKLARACIJA O PRAVIMA ČOVEKA
- Pošto je priznavanje urođenog dostojanstva i jednakih i neotuđivih prava svih članova lјudske porodice temelј slobode, pravde i mira u svetu;
- Pošto je nepoštovanje i preziranje prava čoveka vodilo varvarskim postupcima, koji su vređali savest čovečanstva, i pošto je stvaranje sveta u kojem će lјudska bića uživati slobodu govora i verovanja i biti slobodna od straha i nemaštine proglašeno kao najviša težnja svakog čoveka;
- Pošto je bitno da prava čoveka budu zaštićena pravnim sistemom kako čovek ne bi bio primoran da kao krajnjem izlazu pribegne pobuni protiv tiranije i ugnjetavanja;
- Pošto je bitno da se podstiče razvoj prijatelјskih odnosa među narodima;
- Pošto su narodi Ujedinjenih nacija u Povelјi ponovo proglasili svoju veru u osnovna prava čoveka, u dostojanstvo i vrednost čovekove ličnosti i ravnopravnost muškaraca i žena i pošto su odlučili da podstiču društveni napredak i pobolјšaju životni standard u većoj slobodi;
- Pošto su se države članice obavezale da u saradnji s Ujedinjenim nacijama obezbede opšte poštovanje i primenu lјudskih prava i osnovnih sloboda;
- Pošto je opšte shvatanje ovih prava i sloboda od najveće važnosti za puno ostvarenje ove obaveze.
Generalna skupština proglašava ovu opštu deklapaciju o pravima čoveka kao zajednički domet koji treba da postignu svi narodi i sve nacije da bi svaki pojedinac i svaki organ društva, imajući ovu Deklaraciju stalno na umu, težio da učenjem i vaspitavanjem doprinese poštovanju ovih prava i sloboda da bi se postupnim unutrašnjim i međunarodnim merama obezbedilo njihovo opšte i stvarno priznanje i poštovanje kako među narodima samih država članica, tako i među narodima onih teritorija koje su pod njihovom upravom.
Član 1.
Sva lјudska bića rađaju se slobodna i jednaka u dostojanstvu i pravima. Ona su obdarena razumom i svešću i treba jedni prema drugima da postupaju u duhu bratstva.
Član 2.
Svakom pripadaju sva prava i slobode proglašene u ovoj Deklaraciji bez ikakvih razlika u pogledu rase, boje, pola, jezika, veroispovesti, političkog ili drugog mišlјenja, nacionalnog ili društvenog porekla, imovine, rođenja ili drugih okolnosti.
Dalјe, neće se praviti nikakva razlika na osnovu političkog, pravnog ili međunarodnog statusa zemlјe ili teritorije kojoj neko lice pripada, bilo da je ona nezavisna, pod staratelјstvom, nesamoupravna, ili da joj je suverenost na ma koji drugi način ograničena.
Član 3.
Svako ima pravo na život, slobodu i bezbednost ličnosti.
Član 4.
Niko se ne sme držati u ropstvu ili potčinjenosti: ropstvo i trgovina roblјem zabranjeni su u svim oblicima.
Član 5.
Niko ne sme biti podvrgnut mučenju ili svirepom, nečovečnom ili ponižavajućem postupku ili kazni.
Član 6.
Svako ima pravo da svuda bude priznat kao pravni subjekt.
Član 7.
Svi su pred zakonom jednaki i imaju pravo bez ikakve razlike na podjednaku zakonsku zaštitu. Svi imaju pravo na jednaku zaštitu protiv bilo kakve diskriminacije kojom se krši ova Deklaracija i protiv svakog podsticanja na ovakvu diskriminaciju.
Član 8.
Svako ima pravo da ga nadležni nacionalni sudovi efikasno štite od dela kršenja
osnovnih prava koja su mu priznata ustavom ili zakonom.
Član 9.
Niko ne sme biti proizvolјno uhapšen, pritvoren, niti proteran.
Član 10.
Svako ima potpuno jednako pravo na pravično javno suđenje pred nezavisnim i
nepristrasnim sudom koji će odlučiti o njegovim pravima i obavezama, i o osnovanosti svake krivične optužbe protiv njega.
Član 11.
- Niko ne sme biti osuđen za dela ili propuste koji nisu predstavlјali krivično delo po nacionalnom ili međunarodnom pravu u vreme kada su izvršeni. Isto tako ne sme se izricati teža kazna od one koja se mogla primeniti u vreme kada je krivično delo izvršeno.
- Svako ko je optužen za krivično delo ima pravo da bude smatran nevinim dok se na osnovu zakona krivica ne dokaže na javnom suđenju na kojem su mu obezbeđene sve garancije potrebne za njegovu odbranu.
Član 12.
Niko ne sme biti izložen proizvolјnom mešanju u privatni život, porodicu, stan ili
prepisku, niti napadima na čast i ugled. Svako ima pravo na zakonsku zaštitu protiv ovakvog mešanja ili napada.
Član 13.
Svako ima pravo na slobodu kretanja i izbora stanovanja u granicama pojedine države.
Svako ima pravo da napusti bilo koju zemlјu, uklјučujući vlastitu, i da se vrati u svoju zemlјu.
Član 14.
Svako ima pravo da traži i uživa u drugim zemlјama utočište od proganjanja.
Na ovo se pravo se niko ne može pozvati u slučaju gonjenja za krivična dela koja nisu političkog karaktera ili progona zbog dela koja su u suprotnosti sa cilјevima i načelima Ujedinjenih nacija.
Član 15.
Svako ima pravo na državlјanstvo.
Niko ne sme samovolјno biti lišen svog državlјanstva niti prava da promeni
državlјanstvo.
Član 16.
Punoletni muškarci i žene, bez ikakvih ograničenja u pogledu rase, državlјanstva ili vere, imaju pravo da sklope brak i da osnuju porodicu.Oni su ravnopravni prilikom sklapanja braka, za vreme njegovog trajanja i prilikom njegovog razvoda.
Brak se zaklјučuje samo slobodnim i potpunim pristankom lica koja stupaju u brak.
Porodica je prirodna i osnovna ćelija društva i ima pravo na zaštitu društva i države.
Član 17.
Svako ima pravo da poseduje imovinu, sam kao i u zajednici s drugima.
Niko ne sme biti samovolјno lišen imovine.
Član 18.
Svako ima pravo na slobodu misli, savesti i vere; ovo pravo uklјučuje slobodu promene vere ili ubeđenja i slobodu da čovek, bilo sam ili u zajednici s drugima, javno ili privatno, upražnjava svoju veru ili ubeđenje putem nastave, vršenja kulta i obavlјanja obreda.
Član 19.
Svako ima pravo na slobodu mišlјenja i izražavanja, što obuhvata i pravo da ne bude uznemiravan zbog svog mišlјenja, kao i pravo da traži, prima i širi obaveštenja i ideje bilo kojim sredstvima i bez obzira na granice.
Član 20.
1.Svako ima pravo na slobodu mirnog okuplјanja i udruživanja
2.Niko ne može biti primoran da pripada nekom udruženju.
Član 21.
Svako ima pravo da učestvuje u upravlјanju svojom zemlјom,neposredno ili preko slobodno izabranih predstavnika.
Svako ima pravo da na ravnopravnoj osnovi stupa u javnu službu u svojoj zemlјi.
Volјa naroda je osnova državne vlasti; ova volјa treba da se izražava na povremenim i slobodnim izborima, koji će se sprovoditi opštim i jednakim pravom glasa, tajnim glasanjem ili odgovarajućim postupkom kojim se obezbeđuje sloboda glasanja.
Član 22.
Svako, kao član društva, ima pravo na socijalno osiguranje i pravo da ostvaruje
privredna, društvena i kulturna prava neophodna za svoje dostojanstvo i za slobodan razvoj svoje ličnosti, uz pomoć države i međunarodne saradnje, a u skladu s organizacijom i sredstvima svake države.
Član 23.
Svako ima pravo na rad, na slobodan izbor zaposlenja, na pravične zadovolјavajuće uslove rada i na zaštitu od nezaposlenosti.
Svako, bez ikakve razlike, ima pravo na jednaku platu za jednaki rad.
Svako ko radi ima pravo na pravednu i zadovolјavajuću naknadu koja njemu i njegovoj porodici obezbeđuje egzistenciju koja odgovara lјudskom dostojanstvu i
koja će, ako bude potrebno, biti upotpunjena drugim sredstvima socijalne zaštite.
Svako ima pravo da obrazuje i da stupi u sindikate radi zaštite svojih interesa.
Član 24.
Svako ima pravo na odmor i razonodu, uklјučujući razumno ograničenje radnog
vremena i povremeni plaćeni odmor.
Član 25.
Svako ima pravo na životni standard koji obezbeđuje zdravlјe i blagostanje, njegovo i njegove porodice, uklјučujući hranu, odeću, stan i lekarsku negu i potrebne socijalne službe, kao i pravo na osiguranje u slučaju nezaposlenosti, bolesti, invalidnosti, udovištva, starosti, ili drugih slučajeva gublјenja sredstava za izdržavanje usled okolnosti nezavisnih od njegove volјe.
Majke i deca imaju pravo na naročito staranje i pomoć. Sva deca, rođena u braku ili van njega uživaju jednaku socijalnu zaštitu.
Član 26.
Svako ima pravo na školovanje. Školovanje treba da bude besplatno bar u osnovnim i nižim školama. Osnovna nastava je obavezna. Tehnička i stručna nastava treba da bude opšte dostupna, a viša nastava treba da bude svima podjednako pristupačna na osnovu utvrđenih kriterijuma.
Školovanje treba da bude usmereno punom razvoju lјudske ličnosti i jačanju poštovanja lјudskih prava i osnovnih sloboda. Ono treba da unapređuje razumevanje, trpelјivost i prijatelјstvo među svim narodima, rasnim i verskim grupacijama, kao i delatnost Ujedinjenih nacija za održavanje mira.
Roditelјi imaju prvenstveno pravo da biraju vrstu školovanja za svoju decu.
Član 27.
Svako ima pravo da slobodno učestvuje u kulturnom životu zajednice, da uživa u umetnosti i da učestvuje u naučnom napretku i u dobrobiti koja otuda proističe.
Svako ima pravo na zaštitu moralnih i materijalnih interesa koji proističu iz bilo kog naučnog, književnog ili umetničkog dela čiji je on tvorac.
Član 28.
Svako ima pravo na društveni i međunarodni poredak u kojem prava i slobode objavlјeni u ovoj Deklaraciji mogu biti potpuno ostvareni.
Član 29.
Svako ima dužnost prema zajednici koja jedina omogućava slobodno i puno razvijanje njegove ličnosti.
U vršenju svojih prava i ostvarivanju sloboda svako može biti podvrgnut samo onim ograničenjima koja su predviđena zakonom u cilјu obezbeđenja nužnog priznanja i poštovanja prava i sloboda drugih i u cilјu zadovolјenja pravičnih zahteva morala, javnog poretka i opšteg blagostanja u demokratskom društvu.
Ova prava i slobode ni u kom slučaju ne mogu se izvršavati protivno cilјevima i načelima Ujedinjenih nacija.
Član 30.
Nijedna odredba ove Deklaracije ne može se tumačiti kao pravo za ma koju državu, grupu ili lice da preduzima bilo koju aktivnost ili da vrši bilo kakvu radnju usmerenu na poništenje prava i sloboda koji su u njoj sadržani.
KONVENCIJA UN
O PRAVIMA DETETA
Sva deca na svetu imaju ista prava, a ona su ispisana u Konvenciji Ujedinjenih nacija o pravima deteta. Ponekad bi trebalo da mislimo o ovim pravima u svetlu onoga što je najbolje za decu i zaštitimo ih od svega lošeg na ovom svetu.
Deco, kako budete rasli imaćete veću odgovornost da donosite odluke i koristite svoja prava.
Zato vas mi na njih podsećamo.
Svako ispod 18. godina ima ova prava
Sva deca imaju ova prava, bez obzira na to ko su, gde žive, šta njihovi roditelji rade, kojim jezikom govore koje su religije, koje kulture, da li su muškog ili ženskog pola, da li su sa invaliditetom, da li su bogati ili siromašni. ni jedno dete se nesme tretirati nepravedno po bilo kojoj osnovi.
Svaki odrastao čovek mora uraditi ono što je najbolje za tebe. Kada odrasli donose odluke, oni moraju razmisliti kako te odluke utiču na decu.
Vlada ima ogdovornost da osigura zaštitu tvojih prava. ona mora pomoći tvojim roditeljima da zaštite tvoja prava i obezbedi okruženje u kome se možeš razvijati i ostvariti svoj potencijal.
Tvoji roditelji su obavezni da ti pomognu da naučiš kako da ostvariš svoja prava i da osiguraju zaštitu tvojih prava.
Imaš pravo na život
Imaš pravo na ime i to mora biti prepoznato od strane vlade.
Imaš pravo na nacionalnost i pripadnost svojoj zemlji.
Imaš pravo na indetitet – zvanični zapis o tome ko si. Niko ti ne može oduzeti identitet.
Imaš pravo da živiš sa svojim roditeljima, osim ako to nije loše za tebe. Imaš pravo da živiš s porodicom koja brine o tebi.
Ukoliko živiš u drugoj zemlji u odnosu na svoje roditelje, imaš pravo da budeš sa njima u istom mestu.
Imaš pravo da budeš zaštićen od kidnapovanja.
Imaš pravo na svoje mišljenje koje odrasli moraju da slušaju.
Imaš pravo da saznaš i podeliš saznanja s drugima pričanjem, crtanjem, pisanjem ili na bilo koji drugi način, osim ako time ne povređuješ druge ljude.
Imaš pravo da izabereš svoju religiju i verovanje. Tvoji roditelji bi trebalo da ti pomognu da odlučiš šta je dobro a šta ne, i šta je najbolje za tebe.
Imaš pravo da izabereš svoje prijatelje i pridružiš se grupi, osim ako to ne ugrožava druge.
Imaš pravo na privatnost
Imaš pravo da dobijaš informacije koje su vezane za tebe, bilo od radia, novina, iz knjiga, računara ili drugih izvora. Odrasli moraju da osiguraju da te informacije nisu štetne za tebe i da ti pomognu da dobiješ i razumeš informacije koje su potrebne.
Imaš pravo na odgoj od strane roditelja, ukoliko to oni mogu.
Imaš pravo na zaštitu od povreda i maltretiranja, fizičkih i psihičkih.
Imaš pravo na posebnu brigu i pomoć ukoliko ne možeš živeti s roditeljima.
Imaš pravo na brigu i zaštitu ako si usvojen ili si iz hraniteljske porodice.
Imaš pravo na posebnu zaštitu i pomoć ukoliko si izbeglica (ako si bio prinuđen da napustiš svoj dom i živiš u drugoj zemlji), kao i sva prava iz ove Konvencije
„Platforma je zaista proširila moje razumevanje prava manjina i motivisala me da preduzmem akciju u svojoj zajednici.“
Adriana Memeti
Učenica
Njihova posvećenost podizanju svesti o pitanjima manjina je očigledna u svakom članku i resursu koji pružaju. Toplo preporučujem!
Eldin Dreshaj
Student
„Vredan resurs za svakoga ko želi da sazna više o angažovanju mladih u oblasti ljudskih prava u različitim zajednicama i da ga podrži.“
